احمد خضری
آموزش، موتور محرک توسعه
در ادبیات نوین توسعه و اقتصاد رفتاری، «آموزش و پرورش» صرفاً یک نهاد آموزشی تلقی نمیشود؛ بلکه مهمترین زیربنا و سرمایهی اجتماعی برای توانمندسازی پایدار هر جامعه است. جوامعی که در طول تاریخ توانستهاند بر تنگناها و چالشهای زیستمحیطی غلبه کنند، پیش از هر چیز روی «انسان» و «آگاهی» سرمایهگذاری کردهاند. در این میان، شهرستان اوز در استان فارس نمادی شگفتانگیز و بیبدیل از تلفیق «نیکوکاری اجتماعی» با «توسعهی فرهنگی و آموزشی» است؛ سنتی ریشهدار که نسلبهنسل منتقل شده و امروز نیز الگویی درخشان برای کل کشور به شمار میرود.
۱-سبقه تاریخی و نهادینگی آموزش در اوز:
پیشتازی مردم اوز در حوزهی تعلیم و تربیت، ریشه در تاریخی پرفرازونشیب دارد. تاسیس نخستین آموزشگاه رسمی در سال ۱۳۰۷ خورشیدی در این منطقه، گواهی روشن بر بینش عمیق اهالی نسبت به اهمیت سوادآموزی در دورانی است که زیرساختهای آموزشی در بسیاری از مناطق کشور بسیار محدود بود. (طاهری، ۱۳۸۱، ص ۸۶۵)
این گرایش تاریخی نشان میدهد که اهالی اوز توسعه را نه در انباشت داراییهای منفعل، بلکه در ارتقای سطح فرهنگ، تاسیس مدارس، مراکز دانشگاهی و ترویج کتابخوانی جستوجو کردهاند. بیدلیل نیست که این دیار توانسته عناوینی چون «پایتخت کتاب کشور» و «شهر خلاق کتابخوانی» را در چند دوره از آن خود کند.
۲-سند تاریخی سال ۱۳۳۱ پیشگامی در آموزش دختران و تعهد شهروندی:
یکی از درخشانترین برگهای تاریخ معاصر اوز، مشارکت خیرین در حمایت مستقیم از آموزش دختران است. سندی که اخیراً توسط موزه مردمشناسی اوز منتشر شده، روایتی منحصربهفرد از درایت و همبستگی اجتماعی را ثبت کرده است. بر اساس این سند، برای تاسیس یک کلاس دخترانه، ۱۰ تن از فعالان اجتماعی و نیکوکاران گرد هم آمدند و با تنظیم صورتجلسه و امضای رسمی، تامین حقالزحمهی یکسال تحصیلی آموزگار کلاس ششم دبستان دخترانه اوز را برای سال تحصیلی ۱۳۳۲–۱۳۳۱ تقبل کردند. (بازرگانی، ۱۴۰۵)
در این اقدام کمنظیر تاریخی که در سال ۱۳۳۱ در کمتر جایی از ایران مشابه داشت، بزرگان و خیراندیشانی حضور داشتند که نامشان به عنوان پیشگامان توسعه در تاریخ منطقه ثبت شده است:
۱-آقای عبدالله یزدانی
۲- آقای عبدالله زرنگار
۳-آقای محمد رفیع صدیقی
۴- آقای محمد نور ریاحی
۵- آقای عبدالله شافعی
۶- آقای احمد سوداگر
۷- آقای محمد شریف کمالی
۸- آقای رئیس عبدالرحمن زرنگار
۹- آقای میر حاجی صدیق
۱۰- آقای محمد هادی صدیقی (از طرف خاندان رافعی)
این سند فراتر از یک حمایت مالی، بیانیهای از ارزشگذاری جامعه محلی بر عدالت آموزشی و حقوق زنان در دسترسی به بالاترین مقاطع تحصیلی زمان خود بوده است.
۳-تکریم مقام معلم و تعهد مستمر به رفاه فرهنگیان:
سنت خیرخواهی در اوز تنها به ساخت بنا و پرداخت شهریه محدود نشده، بلکه نگاهی چندبعدی و زیستبوممحور به آموزش دارد. در نشست روز یکشنبه مورخه ۱ شهریور ۱۴۰۵، عیسی میری، مدیر آموزش و پرورش شهرستان اوز، با گرامیداشت یاد و خاطره بزرگان نیکوکار، به تمایز شاخص این شهرستان اشاره کرد:
«در بین شهرستانهای استان فارس، صفت نیکوکاری و توجه به آموزش و پرورش در عملکرد مردم شهرستان اوز قابل توجه و شاخص است. اصولاً معلمان پس از دریافت ابلاغ باید خود را برای خدمت آماده کنند؛ اما این اداره و مردم فرهنگدوست شهرستان اوز خود را متعهد به حفظ حرمت و مقام معلمی دانسته و در قبال رفاه معلمان بیتفاوت نیستند. سعی میشود در تامین مسکن و سایر امور رفاهی، آنان را یاری دهند و این فرهنگ زیبا نشاتگرفته از سبقه فرهنگی مردم است». (میری، ۱۴۰۵)
این نگاه کرامتمحور نشان میدهد که مردم اوز نیک دریافتهاند کیفیت آموزش در گرو آرامش خاطر و جایگاه اجتماعی معلم است.
۴-تابآوری، انطباق با اقلیم و فرهنگ ایثار:
فرهنگ مشارکتمحور اوز در بستری از تابآوری اقلیمی رشد کرده است. مردم این دیار قرنهاست که با کمآبی و کمبرقی و چالشهای اقلیمی منطقه سازگاری یافته و به جای انفعال، از طریق همیاری جمعی (نظیر ساخت آبانبارها و زیرساختهای رفاهی) جامعهی خود را اداره کردهاند. سابقه زیستن در اوز با وجود کمآبی به قرنها پیش برمیگردد (آموزگار، ۱۴۰۳، ص ۳۸۳) و همین تابآوری تاریخی، روحیه همبستگی و مشارکت در ساخت مدرسه، دانشگاه و کتابخانه را به یک هویت جمعی پایدار تبدیل کرده است.
نتیجهگیری:
نیکوکاری در اوز یک رفتار فصلی و گذرا نیست؛ بلکه فلسفهای زیستی و نهادینهشده است که «آموزش» را محور بنیادین سعادت و پیشرفت جامعه میداند. از تامین هزینهی معلم کلاس ششم دخترانه در دهه ۳۰ تا ارتقای زیرساختهای دانشگاهی و پایتختی کتاب در روزگار معاصر، همگی نشاندهندهی خط ممتد خردورزی، انساندوستی و دوراندیشی مردمی است که آینده را با قلم، دانایی و کار خیر میسازند.
منابع و مآخذ:
-آموزگار، محمود،(۱۴۰۳)، اوز، شهر آب و کتاب
-مجله بخارا، سال ۲۹، شماره ۱۶۲ خرداد و تیر ۱۴۰۳، ص ۳۸۳
-بازرگانی، مرضیه، سندی از مشارکت بزرگان اوز در تشکیل کلاس ششم ابتدائی دختران در سال ۱۳۳۱، پایگاه خبری موزه مردمشناسی اوز، ۳۰ مرداد ۱۴۰۵
-طاهری، عبدالمحمد، (۱۳۸۱)، فارسنامه دوم جلد دوم، شورای تحقیقات آموزش وپرورش فارس، نشر امیدواران شیراز، ص ۸۶۵
– میری، عیسی، (۱۴۰۵)، گفتگو با وی در نشست بررسی وضعیت رفاهی معلمان و سابقه نیکوکاری در شهرستان اوز، مورخه ۱ شهریور ۱۴۰۵ در محل آموزش و پرورش
