یکشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳
 |  11/ آوریل/ 2024 - 5:53
  |   نظرات: بدون نظر
244 views

لَردِ دَرِه، کوزکای براتی و چند ماده غذایی اوز و خاطراتی از زادگاهم اوز

 

 

 

 

سعید محمودیان*

دوست نادیده مکرم و محترم جناب مهندس شریف بازرگانی مدیر موزه مردم‌شناسی شهرستان اوز، مقالات شیوا و جالب خانم فاطمه رضایی با عنوان «کوزَکای بَراتی، کوزه‌ای با خاطراتی به شیرینی سال‌های کودکی» درج شده در سایت موزه اوز مورخ ۲۵ فوریه ۲۰۲۴ و مقاله دکتر مهدی محمدی با عنوان «اهمیت حفظ غذای بومی جنوب فارس و هرمزگان…» درج شده در سایت موزه اوز مورخ ۱۲ مارس ۲۰۲۴ که احساسات وطن‌دوستی همه ما اوزی‌ها در آن ابراز داشته‌اند و اطلاعات خوب و ارزنده‌ای از گذشته اوز به‌خاطر آورده‌اند، خواندم و لذت بردم. با این‌حال هم خانم و هم دکتر محترم نکات پراهمیتی نادیده گرفته‌اند که اشاره به‌آن‌ها اجتناب‌ناپذیر می‌باشند.

 

«لَردِ دَرِه» یکی از سه‌ میدان محل کار و خرید و فروش درون‌مرزی اوز بود و «لَردِ میری» که از همه بزرگ‌تر بود، چون اطراف آن چندین مغازه و یک کاروانسرا وجود داشت و با کوچه‌ای در جنوب، میدان را به بازار قیصریه اوز وصل می‌کرد، جای گردهمایی مردان اوز بود. «لَردِ دَرِه» که کارکنانش اکثراً «کِمَرگِر» بودند که صبح زود به‌کار مشغول می‌شدند و تا آن‌جائیکه من به‌خاطر دارم، سال‌های اواخر دهه ۱۹۴۰ و اوائل سال‌های دهه ۱۹۵۰ همگی مِلِکی‌ساز بودند.

کوزه‌گری مختص گراشی‌ها بود که رابطه حسنه‌ای با اوزی‌ها داشتند و خبره در ساختن ظروف سفالین که به اوز می‌آوردند و در کاروانسرای لَردِ میری به‌فروش می‌رساندند. گاهی نیز جَت‌ها و گوبازها که در اواخر اسفند و در فروردین‌ماه به اوز می‌آمدند و در قلعه و چادرهای برپا کرده خود، زندگی می‌کردند در دالان قلعه به کوزه‌گری می‌پرداختند. زن‌های این قبیله که«گوگُلَک» بودند برای گدایی به خانه‌ها می‌رفتند و مردها، ظروف مسی را سفیدگری می‌کردند.

من بارها موقعی که ۶ -۸ ساله بودم برای دیدن یکی از عموزادگان مادرم، از این میدان عبور می‌کردم و در سال‌های اولیه دهه ۱۳۳۰، توپ‌های والیبال و فوتبال دبیرستان هوشیار به کِمَرگِرهای لَردِ دَرِه می‌دادم تا تعمیر نمایند. آن‌ها گله می‌کردند که کفشِ جاپانی، مِلِکی‌سازیشان را از بین می‌برد. مِلِکی‌هایی که آن‌ها می‌ساختند، مخصوصا قسمتِ کِمَرِ آن، یکی از بهترین مِلِکی‌های ایران بود، مخصوصا برای بازی فوتبال و کوه‌نوردی نظیر نداشت.

وجه‌تسمیه کوزَکای براتی به این جهت بود که بچه‌ها با خود در روز برات، این کوزه‌های کوچک به منازل کسانی که کودک خود را از دست داده بودند، می‌بردند و مادر داغ‌دیده، آن کوزه‌ها از شربت پر می‌کرد و به کودکان می‌داد تا در بهشت به طفل خود بپیوندد.

کوزَکای براتی در اصل، شبیه گیاهی است خودرو که در نوروز گل‌هایی زیبا می‌دهد و به انگلیسی آن ‌را کاهوی وحشی wild lettus می‌خوانند(صفحه ۲۰۶ انسیکلوپدیا).

 

مَهوَه از ماهی هَشِنَه یا مُتِه «مُتو» تهیه می‌شود. (صفحه ۵۵-۲۵۴ انسیکلوپدیا، لارستانیکا). ماهی هَشِنَه anchovy، ساردین نیست، کوچک‌تر می‌باشد و نمک‌زده آن‌ در کنسرو، نمک خود‌را حفظ می‌کند و از ساردین بهتر و مفیدتر می‌باشد. مَهوَه به‌خاطر ماهی هَشِنَه، مملو از ید می‌باشد که عنصر اصلی هورمون تیروئید می‌باشد و به‌ خاطر خوردن روزانه مَهوَه، بیماری کمبود هورمون تیروئید مثل گواتر در جنوب فارس بسیار نادر است و‌ زنان آبستن که مَهوَه صرف می‌کنند، نوزادشان دچار عقب‌افتادگی فکری نمی‌گردند.

یکی دیگر از چاشنی‌های اوز، «کَلیَه‌سارِه» می‌باشد که از ماهی هَشِنَه تهیه می‌گردد، از قلم افتاده است. عجیب است که همسر من که از فامیل ایرلندی آمریکایی می‌باشد، مَهوَه را بیشتر از من دوست دارد.

در جنوب، بعضی از سمبوسه ها، به‌عوض گوشت، در آن شکر می‌گذارند که در این متن، از قلم افتاده است.( سمبوسه شکری یا شیرین ) 

مَهوَه، چاشنی مردم جنوب بوده و می‌باشد و بسیاری از بخش‌ها و شهرهای لارستان که از فارس جدا شدند و به هرمزگان پیوستند، هنوز ناشتایی خود با نان مَهوَه‌ای صرف می‌کنند.

 

از خدا خواهیم توفیق ادب

 

*پزشک اوزی ساکن آمریکا 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

آخرین نظرات
  • درود بر شما تقدیر و یاد کردن از خدمات بشردوستانه باعث تشویق و دلگرمی بیشتر داوطلبان خواهد شد. هر چند که داوطلبان هلال احمر اهداف و اصول هلال احمر را با جان و دل خود یکی ک...
    در مطلب: هفته هلال احمر و دریغ از حتی یک خداقوت توسط مسئولین شهر و شهرستان اوز
  • سلام اجرکم عند الله به نیت لله خدمت به خلق الله مساوی است با اجر بی نهایت ان شاء الله...
    Mar در مطلب: هفته هلال احمر و دریغ از حتی یک خداقوت توسط مسئولین شهر و شهرستان اوز
  • هلال احمر تو همه برنامه ها پایه ثابته. بدون هیچ چشم‌داشتی ولی متاسفانه......
    ابطهی در مطلب: هفته هلال احمر و دریغ از حتی یک خداقوت توسط مسئولین شهر و شهرستان اوز
  • با سلام در رابطه با روز هلال احمر، بنده نجاتگر هستم و ما داوطلبان هلال احمر شهرستان اوز هیچ موقع به یاد نداریم که توسط هیچ اداره ای روزمون رو برامون جشن و یا تبریک بگویند...
    در مطلب: هفته هلال احمر و دریغ از حتی یک خداقوت توسط مسئولین شهر و شهرستان اوز
  • خیلی هم خوب که تشریف آوردند و این موزه مردمی را دیدند ، آیا خودشان کمکی به پیشرفت این موزه کردند و یا اینکه فقط آمدند دیدند و رفتن؟...
    رکنی در مطلب: بازدید ثریا ترکان بازرس استانداری، از موزه مردم شناسی شهرستان اوز
  • الهی هر چه زودتر دست ظالم از سر مظلوم کوتاه شود...
    یک موزه ای در مطلب: سندی تاریخی در موزه اوز و اعلام حمایت مردم اوز از فلسطین در سال ۱۹۴۸
  • غرورآفرین است...
    از اوز در مطلب: سندی تاریخی در موزه اوز و اعلام حمایت مردم اوز از فلسطین در سال ۱۹۴۸
  • جالب بود...
    میم در مطلب: اهمیت حفظ غذاهای بومیِ جنوب فارس و هرمزگان، از منظر مردم‌شناسی
  • ممنونم از پردازش به این موضوع مهم...
    عرفان در مطلب: اهمیت حفظ غذاهای بومیِ جنوب فارس و هرمزگان، از منظر مردم‌شناسی
  • اخی باخوادن این نوشته زیبا یاد خدابیامرز مادرم افتادم همیشهنان تنوری تفتون وکلوچه میپخت وفذای محلی می خورد ماهم باید این فرهنگ خودمان را نگهداریم وانرا توسعه بدهیم درود ب...
    در مطلب: اهمیت حفظ غذاهای بومیِ جنوب فارس و هرمزگان، از منظر مردم‌شناسی